Birlikte Kök Salmak

Yalnız Başlanır, Birlikte Derinleşir

Bu yolculuk tek başına başladı. Ama bir noktadan sonra şunu fark ettim: Kök salmak bireysel bir cesaret ister; orman olmak ise birlikte kalabilme becerisi.

Ben kendi evimde, kendi mutfağımda, kendi ritmimde yavaşlarken; başka evlerde de benzer soruların dolaştığını hissettim. Başka kadınlar da duruyordu. Başka kadınlar da arıyordu. Ve bazı yollar, paylaşıldıkça belirginleşir.

Aynı Hayali Taşıyan Kadınlar

Orman olmak; aynı hayatı yaşamak değildir. Aynı niyeti taşımaktır.

Kimi balkonda üç saksıyla başladı. Kimi defterine ilk kez dürüstçe yazdı. Kimi evinde ilk kez “yeter” dedi. Ama hepimiz aynı şeyi yapıyorduk: Hayatımızı biraz daha bize ait kılıyorduk.

İşte bu noktada Banyanmom bir blog olmaktan çıktı. Birbirine dokunmadan da güç veren bir alan hâline geldi.

Görünmeyen Bağlar

Bir ormanı orman yapan şey, üstte görünen dallar değildir. Toprağın altındaki bağdır.

Paylaşılan deneyimler, anlatılan hatalar, sakince söylenen “ben de” cümleleri… Bunlar görünmez ama taşıyıcıdır. Bu alanda kimse kimseye yol göstermiyor. Herkes kendi yolunda yürüyor; ama aynı toprağı hissediyor.

Orman Ne Demek?

Orman, benim için kalabalık değil.

Orman;

• Yavaşlığın normal olduğu,
• Eksikliğin utanılacak bir şey sayılmadığı,
• Üretmenin performansla ölçülmediği,
• Anneliğin ve kadınlığın ideal kalıplara sıkıştırılmadığı bir alan.

Burada herkes kendi gölgesini bulur.

Bu Ormanda Yer Var mı?

Eğer sen de;

• Durmak istiyorsan,
• Daha sade bir hayat arıyorsan,
• Üretmenin ama tükenmemenin yolunu merak ediyorsan,
• Kendi köklerini şehirde de salabileceğine inanmak istiyorsan…

Bu ormanda yer var.

Burada Bitmiyor

Bir orman bir günde oluşmaz. Bu hikâye de burada bitmiyor.

Bu yazı bir davet değil; bir alan açma. Dilersen sadece oku. Dilersen kal. Dilersen bir dal ol. Ben buradayım. Orman burada. Ve her kök, başka bir köke yer açar.

Küçük Adımların Büyük Dönüşümü

Arayış bir noktada durur. Çünkü insan sürekli arayamaz. Yorulur. İşte tam o yorgunluk anında, ben ilk kez şunu fark ettim: Ben büyük bir hayat kurmaya hazır değildim. Ama küçük bir şeyi başlatabilirdim.

O gün ne radikal kararlar aldım ne de hayatımı kökten değiştirdim. Sadece mutfağımda bir rafı boşalttım. Bir çekmeceyi sadeleştirdim. Balkonda kullanılmayan bir köşeye baktım ve “burada bir şey büyüyebilir” dedim.

Bu, benim için ilk köktü.

Köklenmek benim için toprağa taşınmakla başlamadı. Önce evin ritmini değiştirmekle başladı. Daha az şeyle yaşamak, daha az telaş etmek, her şeyi aynı anda yapmaya çalışmamak… Kendime ilk kez şunu söyledim: “Hepsi bugün olmak zorunda değil.” Bu cümle hayatımda büyük bir alan açtı.

İlk kökler hep sessiz atılır. Kimse alkışlamaz. Kimse fark etmez. Ama içeride bir şey değişir.

Ben artık “nasıl bir hayat kurmalıyım?” sorusunu sormuyordum. Bunun yerine şunu soruyordum:

“Bugün hayatımı biraz daha bana ait yapan ne yapabilirim?”

Bazen bu sadece evde pişen bir yemekti. Bazen bir şeyi satın almamak. Bazen de hiçbir şey yapmamaktı. Ve fark ettim ki; kökler aceleyi sevmez.

Bu filizler zamanla çoğaldı. Evde, zihnimde, anneliğimde… Artık geri dönüş yoktu. Çünkü ben şunu biliyordum:

Bir kere kök salmaya başladığında, eski hızına dönemezsin. Ama bu yol da tek başına yürünmez.

Bir Sonraki Eşik

İlk kökler atıldığında, insan şunu merak eder:

Peki bu yolculukta yalnız mıyım?

Cevap, beni başka kadınların hikâyelerine götürdü. Benim gibi duran, arayan, küçük adımlarla dönüşen kadınlara.

→ Bölüm 6: Orman – Birlikte Kök Salmak

(Bu bağlantı seni serinin bir sonraki bölümüne taşır.)

Yorulan Ruhun Yön Araması

Şehirle arama mesafe koyduğumda her şey netleşmedi. Aksine, daha da karıştı.

Dışarıdan bakıldığında doğru adımlar atıyordum: daha doğal besleniyor, daha bilinçli tercihler yapıyor, evimde küçük değişiklikler deniyordum. Ama içimde hâlâ tanımlayamadığım bir huzursuzluk vardı. Sanki doğru yöne bakıyordum ama henüz yürümeye cesaret edemiyordum.

Arayış dediğimiz şey bazen romantize edilir. Oysa benim için arayış; çok okunan ama az hissedilen, çok denenen ama az içselleştirilen bir dönemdi. İnternette saatlerce dolaşıyor, farklı yaşam biçimlerini inceliyor, “doğru yol” sandığım şeylere tutunup sonra sessizce bırakıyordum.

Bir yanda modern dünyanın sunduğu bilgi bolluğu vardı. Diğer yanda içimdeki o eski ses: toprağın kokusunu hatırlatan, acele etmeyen, gösterişe ihtiyaç duymayan bir ses.

Bu iki ses çoğu zaman çatıştı.

Bir şeyleri yanlış yaptığımı değil; fazla şey yapmaya çalıştığımı fark etmem zaman aldı. Daha sağlıklı olmak isterken daha gergin, daha bilinçli olmaya çalışırken daha yorgun olmuştum. İyi anne, iyi kadın, iyi birey olma çabası kendi ağırlığını yaratmıştı.

Asıl mesele şuydu: Ben bilgi aramıyordum. Ben izin arıyordum. Yavaşlamaya, eksik kalmaya, her şeyi aynı anda başaramamaya izin…

Bu fark edişle birlikte arayışımın yönü değişti. “Ne yapmalıyım?” sorusu yerini “Bana ne iyi geliyor?” sorusuna bıraktı. Büyük sistemler, kusursuz planlar yerine küçük ama gerçek adımlar önem kazandı.

Toprağa çıkmak, ellerimi bir şeylere değdirmek, üretmenin sonucunu hemen görmek… Bunlar beni toparlayan şeylerdi. Ama hâlâ ortada net bir isim yoktu. Yaptığım şeyin bir adı yoktu. Bir çerçevesi yoktu.

Sadece şunu biliyordum: Ben eski hayatıma geri dönemezdim. Ama yenisinin nasıl olacağını da henüz bilmiyordum.

Arayış böyle bir yerdi. Bir eşik. Ne geride kalabildiğin ne de tam olarak ileri geçebildiğin bir eşik.

Bir Sonraki Adım

Bu arayış bir süre sonra beni yormadı; beni hazırladı. Henüz adını koyamadığım ama içimde büyümeye başlayan bir şey vardı. Küçük, sessiz ve ısrarcı.

Bir sonraki bölümde, bu arayışın nasıl bir fikre, ardından bir yola dönüştüğünü anlatıyorum:

→ Bölüm 5: İlk Kökler – Küçük Adımların Büyük Dönüşümü

(Bu bağlantı seni serinin bir sonraki bölümüne götürür.)

Anneliğin Açtığı Eşik ve Uyanış

Bazı dönüşümler sessiz olmaz. Benimkisi de olmadı.

Hayat, kendi akışında ilerlerken; ben hâlâ erteleyerek, “bir gün” diyerek, köklerimle bağımı kopardığımı fark etmeden yaşamaya devam ediyordum. Yoruluyordum ama bunun adını koyamıyordum. Eksik hissediyordum ama neyin eksik olduğunu bilmiyordum.

Ta ki kayıp, beni durdurana kadar.

Kaybın Ardından Gelen Sessizlik

İlk bebeğimizi doğumundan yalnızca beş gün sonra kaybettik.

Bu, kelimelerle tarif edilebilecek bir acı değil. Zamanın durduğu, bedenin çalıştığı ama ruhun donduğu bir boşluk.

O günden sonra içimde tek bir soru yankılandı:

“Yeterince iyi miydim?”

Bu soru sadece anneliğe değil, varoluşuma yöneldi.

Kadınlığıma, bedenime, sezgilerime, seçimlerime…

Hayat devam etti. Etmek zorundaydı. Ama ben içten içe kendimle arama görünmez bir mesafe koymuştum. Kontrol etmeye çalışarak, daha iyisini yapmaya çalışarak, daha doğru olmaya çabalayarak…

Annelik: Korkuyla Gelen Uyanış

Yıllar sonra kızım dünyaya geldiğinde, onunla birlikte sadece anne olmadım. Uyanmaya başladım.

Onu kucağıma aldığımda hissettiğim şey sadece sevgi değildi; derin bir korkuydu. Koruyamama korkusu. Yanlış yapma korkusu. Yetememe korkusu.

Bu korku beni daha dikkatli değil, daha tetikte birine dönüştürdü. Ne yediği ne giydiği, neyle temas ettiği… Her şey çok önemliydi. Her şey risk gibiydi.

Doğal ürünlere yönelmem, etiket okumaya başlamam, evde üretmeye çalışmam ilk başta bilinçli bir yaşam tercihi değildi. Bir savunma mekanizmasıydı.

“Doğru Anne Miyim?” Sorusu

Ne yaparsam yapayım içimdeki ses susmuyordu.

• “Daha iyisi olmalı.”
• “Başka bir yol olmalı.”
• “Bunu da bilmiyor musun?”

İnternette saatlerce araştırıyor, listeler yapıyor, kaydediyor ama çoğunu hayata geçiremiyordum. Çünkü bilgi çoğaldıkça yük artıyordu. Ve ben zaten fazlasıyla yorgundum.

Bir noktada fark ettim: Sorun yeterince şey bilmemek değildi. Sorun, kendimden kopmuş olmamdı.

Kırılma Anı

Bir gün aynaya baktım. Karşımda güçlü görünen ama içi parçalanmış bir kadın vardı. O an şunu net bir şekilde hissettim: Ben kızımı korumaya çalışırken, kendimi tamamen ihmal etmiştim.

Ve çok daha sert bir gerçekle yüzleştim: Kendisiyle bağı kopmuş bir annenin, çocuğuna güvenli bir alan açması mümkün değildi. İşte bu, benim kırılma anımdı.

Uyanış: Dışarıdan İçeriye Değil, İçeriden Dışarıya

O günden sonra odağım yavaş yavaş değişti. “Ne almalıyım?” yerine “Ne hissediyorum?” demeye başladım.

“Daha iyisi ne?” yerine “Benim için yeterli olan ne?” sorusunu sordum.

Anladım ki dönüşüm; yeni alışkanlıklar eklemekle değil, yükleri bırakmakla başlıyordu. Ve annelik, bana bunu zorla öğretiyordu.

Bu Bölüm Ne Anlatıyor?

Bu bölüm bir çözüm sunmuyor. Bir reçete vermiyor. Bir yol haritası çizmiyor. Sadece şunu yapıyor: Kırılmanın kutsal bir eşik olduğunu kabul ediyor.

Eğer sen de hayatında:

• Sürekli daha iyisini yapmaya çalışıp tükeniyorsan
• “Doğru mu yapıyorum?” sorusuyla sıkışıp kaldıysan
• Annelik, kadınlık ya da yaşam rollerinin altında eziliyorsan

Bil ki bu bir başarısızlık değil. Bu, uyanışın başladığı yerdir.

Bir Sonraki Bölüme Geçiş

Bu noktada hikâye tamamlanmıyor; sadece yön değiştiriyor.

Şehirle arama mesafe koyduğum bu dönemde, asıl soru artık şuydu:

Peki şimdi ne arıyorum? Bu yorgunluk beni nereye çağırıyor?

Bu sorular beni yeni bir eşiğe taşıdı.

→ Bölüm 4: Arayış – Yorulan Ruhun Yön Araması

(Bu bağlantı seni serinin bir sonraki bölümüne götürür.)

Şehir, Hayaller ve Kopuş

Bazı geçişler vardır; takvimde bir tarihleri yoktur. Bir sabah uyanırsın ve fark edersin ki hayatın ritmi değişmiştir. Benim için şehir, tam olarak böyle bir geçişti. Ne ani ne de tamamen isteyerek… Ama geri dönülmezdi.

Çocukluğun sınırsızlığı yerini kurallara bıraktı. Günler saatlere bölündü. Saatler yapılacaklar listelerine. Hayat, yavaş yavaş dışarıdan yönetilen bir düzene dönüştü.

Şehirde her şey vardı ama bir şey eksikti. Toprak yoktu. Sessizlik yoktu. Gökyüzü daralmış gibiydi. İnsan kalabalığının ortasında, garip bir yalnızlık hissi büyüyordu.

Betonun Ortasında Toprak Özlemi

Şehir hayatı bana çok şey öğretti. Disiplini, sorumluluğu, ayakta kalmayı… Ama aynı zamanda şunu da öğretti: İnsan köklerinden uzaklaştığında, ne kadar başarılı görünürse görünsün, içten içe yoruluyor.

İçimde hep aynı hayal vardı. Bir çiftlik. Üreten bir ev. Toprağa dokunan bir yaşam. Bu hayal, zaman zaman çok netti; zaman zaman ise hayatın gürültüsü içinde silikleşiyordu. Ama hiçbir zaman tamamen kaybolmadı.

Beton duvarların arasında bile aklım toprağa giderdi. Bir avuç bahçesi olan bir ev, bir ağacın gölgesi, sabahları duyulan doğal sesler… Bunlar lüks değil, ihtiyaçtı benim için.

Şehirde Tutunmak

Bu dönemde hayallerimi tamamen bir kenara bırakmadım ama sürekli erteledim.

“Bir gün…” diye başlayan cümleler çoğaldı.

“Bir gün daha sakin bir hayat kurunca…”

“Bir gün şartlar uygun olunca…”

Şehir insanı buna çok kolay alıştırıyor. Hep daha sonra. Hep biraz daha sabır. Hep biraz daha dayanma.

Ama zaman geçtikçe şunu fark ettim: Beklemek, iyileştirmiyor. Sadece uyuşturuyor.

Kopuş Sessiz Gelir

Kopuş dediğim şey, büyük bir kriz ya da ani bir karar değildi. Daha çok içimde büyüyen bir yabancılık hissiydi. Kendime, hayatıma, hatta bazen hayallerime karşı.

Kalabalıklar içinde sık sık şunu düşünüyordum: “Ben buraya ait miyim?” Bu soru bir kere soruldu mu, artık susturulamıyor.

Hayallerin Şekil Değiştirmesi

Çocukken kurduğum hayaller çok netti. Büyüdükçe hayaller şekil değiştirdi ama yönünü hiç kaybetmedi. Yine üretmek istiyordum. Yine faydalı olmak. Yine yaşadığım yere ve insanlara katkı sağlamak.

Ama şehirde bunu nasıl yapacağımı bilmiyordum. Toprak yoktu. Alan yoktu. Zaman yoktu.

Ya da ben öyle sanıyordum.

Eşik

Bu bölüm, hayatımın bir eşiğiydi. Ne tamamen kopmuştum ne de kök salabilmiştim. Bir ayağım şehirdeydi, bir ayağım hâlâ o çocukluk toprağında.

Ve hayat, beni bu ikilemin tam ortasında başka bir gerçekle tanıştırmaya hazırlanıyordu.

Devamı Var

Bu şehir hayatı, beni yalnızca yormadı. Aynı zamanda beni en kırılgan hâlimle yüzleştirecek bir kapıyı da araladı.

Bir Tohumdan Ormana – Bölüm 3: Annelik, Kayıp ve Uyanış

Eğer sen de şu anda bir şeylerin eksik olduğunu hissediyor ama adını koyamıyorsan, yalnız değilsin. Bu eşikten geçen çok kişi var.

Doğaya Açılan Bir Çocukluk

Bazı kökler vardır; insan onları unuttuğunu zanneder ama aslında bütün hayatını sessizce yönlendirmeye devam eder. Benim köklerim de toprağın içinde, rüzgârda, ağaç dallarında ve çamurlu ellerimde atıldı.

Aslında benim hikâyem, bugünkü hayatımdan çok daha önce, doğaya duyulan bir özlemle başladı. Çocukluk yıllarımda yaz tatillerimin büyük bir kısmı memlekette, köyde geçti. Bugün dönüp baktığımda, en saf ve en güçlü anılarımın tamamı oraya ait olduğunu görüyorum.

Orada özgürdük. Gerçek anlamıyla. Bizi sınırlayan saatler, programlar, yapılacaklar listeleri yoktu. Ağaçların, tarlaların arasında koşar; oyunu, zamanı ve sınırları kendimiz belirlerdik. Oyuncaklarımız yoktu ama eksiklik de hissetmezdik. Mısır koçanları bebek olurdu, çamurdan yaptığımız tabaklar, tencereler, kaşıklar mutfağımız. İstediğimiz ağaca tırmanır, dallar arasında sirk akrobatları gibi dolaşırdık.

Bir ağacın dalına kurduğumuz salıncaklar sadece eğlence değildi. Dengemizi, cesaretimizi, bedenimizi ve hayal gücümüzü orada geliştirdik. Bugün “özgüven” diye tanımlanan pek çok şey, o günlerde farkında bile olmadan içimize yerleşti.

Doğayla İç İçe Öğrenmek

Acıktığımızda eve dönmek zorunda kalmazdık. Çevrede ne varsa onunla doyardık. Meyve ağaçları, tarlalar, bazen de ineklerin altından sağdığımız süt… Bugün kulağa tuhaf gelen ama o zamanın doğallığında hiç sorgulanmayan şeylerdi bunlar. Uzak tarlalara ailemizle gider, ekmek–peynir–karpuzla doyup, tütün kırar, patates toplardık.

Ailemiz için yetiştirilen küçük bahçeden sebze ve meyve toplamak, sadece bir iş değil; hayatın parçasıydı. Yoğurt, peynir, ekmek evde yapılırdı. Et, süt, yumurta, sebze ve meyve kendi çiftliğimizdendi. O tatların izini hâlâ başka hiçbir yerde bulamadım.

Bazen koyunları ablalarımla birlikte otlatır, bazen annelerimizin inekleri sulamasına yardım ederdik. Hayvanların yemini hazırlamak, bitkilere bakmak, toprağa emek vermek… Bunların hepsi bize sorumluluğu öğretirken, aynı zamanda saygıyı da öğretiyordu. Toprağa, hayvana, suya ve hayata.

Kimse bize bunu öğretmeye çalışmadı. Zaten içimizden geliyordu.

Komşuluk, Paylaşım ve Birlik Duygusu

Köyümüzde komşu evler birbirinden uzaktı. Araziler büyüktü ama insanlar birbirine yakındı. Herkes herkesi tanır, herkes birbirine el uzatırdı. Kiminin durumu daha iyiydi, kimininki daha zordu; ama sohbet sofrasında herkes eşitti.

Zor işler birlikte yapılırdı. Paylaşmak bir erdem değil, hayatın doğal akışıydı.

Yaşlılar ayrı bir yerde dururdu. Çalışamasalar bile başköşedeydiler. Onların varlığı bile bir dengeydi. Bir topluluğun hafızası gibiydiler.

Akşam Sohbetleri ve Hikâyeler

Akşamları onların zamanıydı. Yemekten sonra ortak alanda toplanılırdı. Büyükler günün olaylarını konuşur, biz çocuklar sabırla beklerdik. Çünkü uykuya yakın saatler, hikâyelerin başladığı zamanlardı.

O anlarda yaşlılarımız masallardaki aksakallı dedelere, ak saçlı ninelere dönüşürdü. Kurtuluş Savaşı’ndan kalma anılar, eski aşklar, korku hikâyeleri… Dinlerken uykuya dalar, gördüğümüz rüyalar son anlatılan hikâyeye göre şekillenirdi. Bazen destansı bir macera, bazen de ürkütücü bir kâbus.

Vatan sevgisini, toprağa bağlılığı, geçmişin kıymetini işte bu hikâyelerle öğrendik.

Televizyonsuz Bir Hayat

Evimizde televizyon yoktu. Radyo vardı; cızırtılı türkülerin, haberlerin ve maç anlatımlarının karıştığı. Ama eksik değildi hiçbir şey. Doğa bizim oyun alanımızdı. Annelerimizin sesi, büyüklerimizin türküsü vardı.

Belki de bu yüzden türküler bana hâlâ eve dönüş gibi gelir.

Hayallerin Kök Salması

Ben hayallerimi hep o topraklarda kurdum. Çimenlerin üzerinde uzanıp gökyüzüne bakarken… Hayallerim büyüktü ama berraktı. Bazen vatana hizmet eden bir siyasetçi, bazen çiftçi, bazen asker olurdum hayalimde. Ne olursam olayım, hayallerim hep aydınlıktı.

Yıllar geçti. Ortamlar değişti. Hayaller şekil değiştirdi. Ama ideallerim ve toprağa duyduğum özlem hiç değişmedi.

Bu kökler, hayatımın ilerleyen dönemlerinde neyle yüzleşirsem yüzleşeyim, beni ayakta tuttu.

Devamı Var

Bu özgürlük ve köklenme hali, hayat beni şehirle ve bambaşka bir gerçekle tanıştırdığında sınanmaya başladı.

Bir Tohumdan Ormana – Bölüm 2: Şehir, Hayaller ve Kopuş

Bu seriyi okurken kendi çocukluğunla, kendi köklerinle bağ kuruyorsan, yalnız değilsin. Bu yolculuk tek kişilik değil.